Sky · Mimari Kalıplar

Kural: en basit yeterli yapı. Mimari karmaşıklık ekip büyüklüğü ve alanın karmaşıklığıyla orantılı olmalı.

Seviye seçimi

Katmanlı (varsayılan)

handler    HTTP/route: girdi parse, kimlik, yanıt biçimi — iş kuralı YOK
service    iş kuralları, yetki, transaction, olay/bildirim tetikleme — HTTP bilmez
repository veri erişimi: sorgular — kural YOK

Servis test edilebilir (HTTP olmadan), handler ince, kurallar tek yerde.

Hexagonal: ports & adapters

// domain/ports.ts — çekirdeğin ihtiyaç duyduğu arayüzler
export interface PaymentGateway { charge(input: ChargeInput): Promise<ChargeResult>; }
export interface SmsSender { send(to: string, body: string): Promise<void>; }
// adapters/iyzico.ts — dış dünyaya özgü uygulama
export class IyzicoGateway implements PaymentGateway { … }
// test: class FakePayments implements PaymentGateway { … }

Çekirdek (alan mantığı) framework'ü, DB'yi, sağlayıcıyı bilmez → sağlayıcı değiştirmek ve test kolay (bkz. sky-tr-integrations adaptör kuralı).

DDD'den işe yarayanlar

• Ortak dil: koddaki isimler alan uzmanının kelimeleri (Appointment mı Booking mı — birini seç, her yerde aynı).
• Value object: kimliği olmayan, değerle karşılaştırılan, kendini doğrulayan tipler — Money, PhoneNumber, TimeRange.
• Aggregate: birlikte tutarlı kalması gereken nesne kümesi ve kökü (Sipariş + kalemleri); dışarıdan yalnızca kök üzerinden değişiklik.
• Bounded context: "Müşteri" faturalamada ve randevuda farklı anlamlar taşıyabilir — modül sınırı. Ağır DDD törenleri (her şeye factory/repository/specification) çoğu web uygulamasında gereksiz.

CQRS ne zaman?

Okuma ve yazma modelleri çok farklılaşınca (karmaşık raporlar, farklı ölçek): yazmalar servis/aggregate üzerinden, okumalar optimize edilmiş sorgular/görünümler (materialized view, ayrı okuma modeli). Küçük ölçekte: okuma sorgularını ayrı queries/ dosyasında tutmak bile yeter.

Bağımlılık enjeksiyonu

Konstrüktör veya fonksiyon parametresiyle bağımlılık ver; global singleton'lara gizli bağımlılık yok. TS'de çoğu zaman framework'süz yeter:

export const createBookingService = (deps: { repo: BookingRepo; sms: SmsSender; clock: () => Date }) => ({
  async create(user: User, input: CreateBooking) { … deps.sms.send(…) … },
});

Testte sahte bağımlılıklar, üretimde gerçekleri — bileşim kökünde (composition root) bir kez bağla.

Sık kalıplar (ne zaman kullanılır)

SOLID (pragmatik)

Tek sorumluluk = tek değişme sebebi (tek fonksiyon değil); açık/kapalı = yeni sağlayıcı eklemek mevcut kodu değiştirmeden (strategy/adapter); bağımlılıkların tersine çevrilmesi = çekirdek arayüze bağlı. Arayüzü tek uygulaması varken "ileride lazım olur" diye ekleme (YAGNI).

Anti-kalıplar

Her şeyi bilen "God" servis; anemik model + 15 katman yönlendirme; utils/ çöplüğü; döngüsel bağımlılık; paylaşılan değiştirilebilir global durum; erken mikroservis; "esneklik" için yapılandırma cehennemi; iş kuralının UI'da, API'de ve DB tetikleyicisinde üç farklı kopyası.